Gdy zależy Ci na chrupiących, delikatnych liściach zimą, sama uprawa w gruncie to dopiero połowa zadania. Cykoria sałatowa wymaga najpierw wyhodowania zdrowych korzeni, a później odpowiedniego pędzenia w ciemności. Poniżej pokazuję, jak dobrać odmianę, przygotować stanowisko, prowadzić rośliny i uniknąć błędów, przez które główki wychodzą małe, luźne albo zbyt gorzkie.
Najważniejsze decyzje decydujące o udanej uprawie
- Siew w maju lub czerwcu zwykle daje najlepsze korzenie przeznaczone do zimowego pędzenia.
- Potrzebna jest gleba żyzna, przepuszczalna i wolna od świeżego obornika, ponieważ nadmiar azotu pogarsza jakość korzeni.
- Rośliny należy podlewać regularnie, szczególnie w suszy, bo niedobór wody sprzyja małym korzeniom i mocniejszej goryczce.
- Do pędzenia wybiera się proste, nieuszkodzone korzenie o średnicy około 3-6 cm.
- Główki wyrastają w ciemności przez 3-6 tygodni, najczęściej w temperaturze 10-15°C.
Najpierw zdecyduj, jaki typ cykorii chcesz uzyskać
Pod jedną nazwą kryją się różne rośliny o odmiennym sposobie prowadzenia. Odmiany typu witloof, nazywane też cykorią brukselską, tworzą korzeń przeznaczony do późniejszego pędzenia. W ciemności wyrasta z niego jasna, zwarta główka liściowa, określana jako chikon.
Inaczej prowadzi się radicchio oraz odmiany typu sugarloaf. One tworzą główki bezpośrednio w gruncie i zbiera się je jesienią, bez wykopywania korzeni. W mojej ocenie to prostszy wariant dla początkujących, ale właśnie witloof daje najciekawszy efekt zimą, gdy w ogrodzie niewiele świeżych warzyw nadaje się do zbioru.
| Typ | Co zbieramy | Czy wymaga pędzenia | Dla kogo będzie dobry |
|---|---|---|---|
| Witloof | Jasną, zwartą główkę z korzenia | Tak | Dla osób, które chcą uzyskać plon zimą |
| Radicchio | Czerwoną lub bordową główkę | Nie | Dla miłośników wyrazistego smaku i kolorowych sałatek |
| Sugarloaf | Wydłużoną, zwartą główkę zielonych liści | Nie | Dla osób szukających odmiany do jesiennego zbioru |
| Odmiany liściowe | Młode rozety lub pojedyncze liście | Nie | Do sukcesywnego zbioru w sezonie |
Nie należy mylić tych roślin z endywią, choć w sklepach i przepisach nazwy bywają używane zamiennie. Cykoria należy do gatunku Cichorium intybus, natomiast endywia to Cichorium endivia. Różnica ma znaczenie przede wszystkim przy wyborze nasion, ponieważ obie rośliny mają inne terminy siewu i nie tworzą takiego samego korzenia do pędzenia.
Stanowisko i siew mają większe znaczenie niż późniejsze dokarmianie
Najlepsze jest stanowisko słoneczne, głęboko uprawione i przepuszczalne. Gleba powinna zatrzymywać trochę wilgoci, ale nie może długo pozostawać mokra. Dobrze sprawdza się podłoże piaszczysto-gliniaste lub żyzna ziemia próchniczna o odczynie mniej więcej 6,0-7,5.
Przed siewem spulchniam ziemię na głębokość co najmniej 25-30 cm i usuwam kamienie oraz większe bryły. To szczególnie ważne przy odmianach na korzenie, ponieważ przeszkoda w glebie może spowodować ich rozwidlanie. Świeży obornik podany bezpośrednio przed uprawą często daje dużo liści, ale korzenie gorszej jakości.
Terminy siewu w polskich warunkach
Odmiany przeznaczone do pędzenia najczęściej wysiewa się od połowy maja do połowy czerwca. Roślina potrzebuje około 130-150 dni, aby wytworzyć korzenie odpowiedniej wielkości. Zbyt wczesny siew w zimną glebę może skutkować słabymi wschodami albo przedwczesnym wybijaniem w pęd kwiatostanowy.
Radicchio i odmiany zbierane bez pędzenia można wysiewać także później, zależnie od odmiany i planowanego terminu zbioru. Przy siewach wiosennych trzeba jednak obserwować temperaturę i długość dnia, bo chłód na początku wzrostu, a później gwałtowne ocieplenie zwiększają ryzyko wybijania w kwiat.
Głębokość i rozstawa
Nasiona umieszcza się na głębokości około 1-1,5 cm. Rzędy dla odmian korzeniowych powinny znajdować się mniej więcej 30-45 cm od siebie, aby można było wygodnie odchwaszczać międzyrzędzia i wykopywać korzenie.
Po wytworzeniu 3-4 liści wykonuję przerywkę. Rośliny przeznaczone do pędzenia zostawiam co 12-20 cm, zależnie od siły wzrostu odmiany. Przy radicchio potrzebna jest zwykle większa przestrzeń, często około 30 cm między roślinami, ponieważ główki muszą mieć miejsce na rozbudowanie.
Jak prowadzić rośliny, żeby korzenie były proste i zdrowe
Młoda cykoria rośnie początkowo dość wolno i łatwo przegrywa z chwastami. Przez pierwsze tygodnie po wschodach trzeba regularnie spulchniać międzyrzędzia, ale płytko, aby nie uszkodzić korzenia palowego. Jedno dokładne odchwaszczenie na początku uprawy często daje więcej niż późniejsze intensywne nawożenie.
Podlewanie powinno być spokojne i równomierne. Nie chodzi o codzienne moczenie powierzchni gleby, tylko o dostarczenie wody tak, aby wilgoć sięgała głębiej. Szczególnie ważny jest okres szybkiego przyrostu korzenia. Długotrwała susza prowadzi do mniejszych korzeni, twardszych liści i bardziej wyczuwalnej goryczki.
Roślina nie potrzebuje zwykle dużych dawek nawozu pogłównego. Jeśli gleba była wcześniej wzbogacona kompostem, wystarczy umiarkowane dokarmianie zgodne z analizą podłoża. Nadmiar azotu może powodować bujną rozetę, słabe magazynowanie zapasów w korzeniu i większą podatność na choroby podczas pędzenia.
Zmianowanie i ochrona przed chorobami
Nie uprawiam cykorii po niej samej ani bezpośrednio po innych warzywach korzeniowych. Kilkuletnia przerwa ogranicza ryzyko kumulowania patogenów glebowych. Dobrym przedplonem są rośliny, po których stanowisko pozostaje wolne od chwastów i nie jest przenawożone azotem.
Najczęstsze problemy to szara pleśń, mączniaki, zgnilizna twardzikowa oraz uszkodzenia powodowane przez ślimaki i larwy owadów. Pomaga rzadszy siew, podlewanie przy ziemi, usuwanie porażonych liści i dobra wentylacja. Przy ochronie chemicznej trzeba korzystać wyłącznie ze środków dopuszczonych aktualnie w Polsce dla konkretnej uprawy i przestrzegać etykiety, ponieważ zakres rejestracji zmienia się szybciej niż ogólne poradniki ogrodnicze.
Zbiór korzeni i pędzenie krok po kroku
Korzenie odmian witloof wykopuje się zwykle od października do listopada, najlepiej po zakończeniu intensywnego wzrostu liści, ale przed trwałym zamarznięciem gleby. Do dalszej uprawy wybieram korzenie proste, jędrne, bez ran i rozwidleń, o średnicy około 3-6 cm oraz długości mniej więcej 18-20 cm.
Liście skracam kilka centymetrów nad koroną, uważając, aby nie uszkodzić stożka wzrostu. Korzenie przeznaczone do pędzenia można przechować w chłodnym, ciemnym miejscu, najlepiej w temperaturze około 0-2°C, zabezpieczone przed wyschnięciem i przemarznięciem. W warunkach domowych sprawdzi się skrzynka z lekko wilgotnym piaskiem.
Przeczytaj również: Groszek pachnący - kiedy siać, by szybko i zdrowo zakwitł?
Domowe pędzenie w pojemniku
- Wybierz szeroki, głęboki pojemnik z odpływem wody.
- Ustaw korzenie pionowo i zasyp je wilgotnym podłożem do wysokości koron.
- Podlej umiarkowanie, bez pozostawiania wody na dnie.
- Przykryj pojemnik czarną folią, wiadrem lub drugim doniczkowym osłonowym naczyniem.
- Ustaw całość w temperaturze około 10-15°C i kontroluj wilgotność podłoża.
Brak światła jest niezbędny, ponieważ ogranicza powstawanie chlorofilu. Dzięki temu liście stają się jasnożółte lub kremowe, delikatniejsze i mniej gorzkie. Pędzenie trwa zwykle 3-6 tygodni, choć tempo zależy od temperatury, odmiany i jakości korzeni.
Najlepszy efekt uzyskuje się, pędząc małe partie co kilka dni. Wtedy nie trzeba jednorazowo zagospodarowywać całego plonu, a świeże główki pojawiają się sukcesywnie przez większą część zimy. Zbyt wysoka temperatura przyspiesza wzrost, ale często daje luźne, wodniste główki, dlatego nie próbowałbym stawiać pojemnika bezpośrednio przy kaloryferze.
Co najczęściej psuje efekt końcowy
Największym błędem jest traktowanie tej rośliny jak zwykłej sałaty. W przypadku witloof liście z pierwszego etapu nie są głównym plonem, lecz fabryką zapasów dla korzenia. Jeśli roślina ma za mało miejsca, wody albo światła, późniejsze pędzenie nie naprawi słabego materiału.
- Zbyt wczesny siew może zwiększyć ryzyko wybijania w kwiat.
- Brak przerywki prowadzi do cienkich i rozwidlonych korzeni.
- Świeży obornik i nadmiar azotu pogarszają jakość części przeznaczonej do pędzenia.
- Nieregularne podlewanie sprzyja goryczce i zahamowaniu wzrostu.
- Uszkodzenie korony może całkowicie zatrzymać wyrastanie główki.
- Dostęp światła podczas pędzenia powoduje zazielenienie i mocniejszy smak.
- Zbyt mokre podłoże zwiększa ryzyko gnicia korzeni.
Jeżeli zależy Ci tylko na liściach do jesiennych sałatek, wybierz radicchio albo odmianę typu sugarloaf. Jeżeli chcesz wykorzystać piwnicę, garaż lub chłodną spiżarnię i mieć świeże główki zimą, lepszy będzie witloof. Dobór typu uprawy jest ważniejszy niż sama marka nasion, bo decyduje o całym harmonogramie prac.
Najprostszy plan uprawy na pierwszy sezon
Na początek wybrałbym jedną odmianę do pędzenia i wysiał ją w drugiej połowie maja. Po wschodach trzeba utrzymywać wolne od chwastów międzyrzędzia, wykonać przerywkę i pilnować podlewania w czasie suszy. Jesienią warto wykopać kilka dodatkowych korzeni, aby mieć zapas na próby z różnymi warunkami pędzenia.
Nie przejmuj się, jeśli pierwsza partia nie będzie idealnie równa. W tej uprawie dużo zależy od średnicy korzeni, temperatury i szczelności osłony. Po jednym sezonie łatwo ocenić, czy lepiej siać nieco później, zmienić rozstawę albo pędzić mniejsze partie w chłodniejszym miejscu.
Najwięcej satysfakcji daje właśnie ten drugi etap, gdy pozornie zwykły korzeń po kilku tygodniach w ciemności zamienia się w zwartą, jasną główkę. Przy równym podlewaniu, zdrowym materiale i temperaturze około 10-15°C uprawa jest osiągalna także na niewielkiej działce.
